مباحث داوری

خانه

 

 

قلعه رفتن

گرت گيسن
 


پوزيسيون 1

در اين پوزيسيون سفيد 1. Qxa1+ را بازي مي کند، ساعت خود را مي زند و در همان زمان پرچم سياه سقوط مي کند. سوال اينجاست: سفيد بازي برده يا مساوي است؟ پاسخ ساده است: اين بازي مساوي است چراکه سياه تنها يک حرکت يعني 1Kxa1 را دارد. اين تصميم بر پايه ماده 6.10 گرفته مي شود:

به غير از مواردي که مشمول ماده 5.1 يا يکي از مواد 5.2(a)، (b) و (c)  هستند، اگر بازيکني تعداد حرکت هاي مقرر را در زمان تعيين شده انجام ندهد، آن بازيکن بازنده است. اما اگر پوزيسيون به گونه اي باشد که حريف نتواند با هيچگونه سلسله حرکت هاي قانوني ممکن، حتي باناشيانه ترين بازي متقابل، بازيکن را مات کند، بازي مساوي است.


پوزيسيون 2: نوبت حرکت با سياه است

بسيار بعيد است چنين وضعيتي در يک بازي شطرنج رخ دهد. اما ببينيم در اين وضعيت چه شرايطي ممکن است رخ دهد. سياه در اينجا 1.Qc1+ کرده  ولي پيش از آنکه دنباله حرکات اجباري:

2. Qxc1+ Qxc1+ 3. Qxc1+ Qxc1+ 4. Kxc1  پات

انجام گيرد، پرچمش سقوط مي کند.  برپايه ماده 6.10 که در بالا گفته شد، داور بايد نتيجه را مساوي اعلام کند.

اين پوزيسيون ها را به عنوان مقدمه اي براي ماده 9.2 مورد بحث قرار داديم. ماده 9.2 مي گويد:

بر اساس ادعاي صحيح بازيکني که نوبت حرکت با او است، بازي مساوي است هنگامي که پوزيسيون يکسان حداقل براي بار سوم (نه لزوماً با تکرار متوالي حرکت ها)

(a بخواهد پديدار شود، مشروط به اينکه بازيکن ابتدا حرکت خود را در برگه ثبت بنويسد و قصد خود را براي انجام آن حرکت به داور اعلام کند، يا

(b پديدار شده باشد و علاوه بر آن نوبت حرکت با بازيکني که ادعاي تساوي مي کند باشد.

پوزيسيونها در حالت هاي (a) و (b) به شرطي يکسان در نظر گرفته مي شوند که نوبت حرکت با همان بازيکن باشد، مهره هاي همسان و همرنگ خانه هاي يکسان را اشغال کرده باشند و حرکت هاي ممکن تمام مهره هاي هر دوبازيکن يکسان باشد.

اگر پياده اي را قبلا مي شد آن پاسان گرفت و ديگر نتوان گرفت يا اگر حق قلعه رفتن به طور موقت يا دائم تغيير کرده باشد، پوزيسيونها يکسان نيستند.

در اين ماده گرفتن "آن پاسان" نيازي به اشاره ندارد چراکه وقتي بازيکني در پوزيسيوني امکان گرفتن آن پاسان دارد آشکار است که در پوزيسيوهاي تکراري دوم و سوم اين امکان از بين رفته است.

مساله در افزودن کلمه هاي  موقت يا دائم نهفته است. من از طرحي که در جهت حذف اين کلمه ها ارائه شده بود حمايت کردم، اما اکثريت اعضاي کميته قوانين و مقررات مسابقات تصميم گرفتند تغييري در اين ماده  ندهند. پس از کنگره فيده اين موضوع را با استيوارت روبن بحث کردم چراکه هنوز نمي دانم لغت "موقت" با چه لزومي در اين ماده گنجانده شده است. جمله را به اين صورت می توان تغيير داد:

اگر حق قلعه رفتن به طور دائم تغيير کرده باشد، پوزيسيونها يکسان نيستند.

در اين زمينه پوزيسيون زير را بررسي مي کنيم:


پوزيسيون 3: نوبت حرکت با سياه است

 سفيد شاه يا رخ خود را تا کنون حرکت نداده است. بنابراين هنوز حق قلعه رفتن براي او محفوظ است. اکنون ادامه هاي زير را در نظر مي گيريم:

 A)    1. Qe5+ 2. Kf1 Qf4+ 3. Ke1 Qe5+ 4. Kf1 Qf4+ 5. Ke1

 در اين لحظه سياه ادعاي تساوي مي کند زيرا پس از 5. Qe5+ سومين تکرار پوزيسيون با همان نوبت حرکت رخ مي دهد. اما داور بايد ادعای او را رد کند چراکه در پوزيسيون اول سفيد حق قلعه رفتن را از دست نداده بود. و البته او حق قلعه رفتن را با 2. Kf1 و حرکت دادن شاه از دست داد و نه با 1. Qe5+

 B) 1 Qg3+ 2. Kf1 Qf4+ 3. Ke1 Qg3+ 4. Kf1 Qf4+ 5. Ke1

 در اين لحظه سياه ادعاي تساوي مي کند زيرا پس از 5. Qg3+ سومين تکرار پوزيسيون با همان نوبت حرکت رخ مي دهد. اما داور بايد ادعای او را رد کند چراکه در پوزيسيون اول سفيد حق قلعه رفتن را از دست نداده بود. و البته او حق قلعه رفتن را با 2. Kf1 و حرکت دادن شاه از دست داد و نه با 1. Qe3+

استوارت عقيده متفاوتي داشت. به نظر او A و B دو وضعيت متفاوت هستند. در حالت A سفيد مي توانست با 2. Qe2 حق قلعه رفتن را براي خود نگه دارد. اما در حالت B اين حق بلافاصله از بين مي رفت زيرا او چاره اي جز حرکت دادن شاه نداشت. در نتيجه در حالت A ادعاي تساوي بايد رد شود و در حالت B داور بايد ادعا را بپذيرد.

اين يک موضوع جالب توجه است که بايد روشن گردد. من پيرو ماده 14 قوانين شطرنج که مي گويد:

فدراسيون هاي عضو مي توانند از فيده درخواست کنند درباره مسائل مربوط به قوانين شطرنج تصميم رسمي خود را اعلام کند.

منتظر نظرات اعضاي کميته قوانين و مقرارات فيده هستم.